Suplement do dyplomu

Projekt wprowadzenia dodatkowego dokumentu otrzymywanego łącznie z dyplomem ukończenia studiów wyższych, którego wzór został wypracowany przez ekspertów Komisji Europejskiej, Rady Europy i ONZ, zyskał aprobatę polskich uczelni. W projekcie pilotażowym, prowadzonym przez agendę Ministerstwa Edukacji Narodowej, bierze udział 69 uczelni różnych typów. Na potrzeby projektu został opracowany formularz suplementu w polskiej i angielskie wersji językowej.

Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu wysoko oceniło wyniki projektu pilotażowego i uznając konieczność wprowadzenia, obok dyplomu, dodatkowego dokumentu dostarczającego pełnych informacji o rodzaju odbytych studiów, a także nabytych kwalifikacji akademickich i zawodowych - zdecydowało o wprowadzeniu tego dokumentu do wszystkich uczelni. Opracowany został projekt aktu prawnego, który obecnie poddawany jest obowiązującej procedurze legislacyjnej. Zakładamy, iż wspomniany akt prawny wejdzie w życie w rozpoczynającym się roku akademickim. Obligatoryjny obowiązek wydawania dyplomu, łącznie z suplementem przewidujemy od roku akademickiego 2004/2005. Do tego czasu uczelnie będą mogły wydawać suplement na życzenie absolwenta.

Systemy kredytowe

Nie istnieje krajowy system transferów i akumulacji kredytów. Poszczególne uczelnie przystąpiły do wypracowania systemu kredytów, w oparciu o system ECTS, dla różnych kierunków studiów. Odbywało to się w ramach projektów Tempus/Phare a obecnie w ramach programu Socrates/Erasmus. W roku akademickim 1998/99 brało w nich udział 13 polskich uczelni, które wprowadzały system ECTS łącznie na 217 kierunkach studiów. Wykorzystując doświadczenia wspomnianych 13 uczelni- inne uczelnie sukcesywnie wprowadzają system kredytowy. W roku 2000/2001 wsparcie finansowe w ramach projektów Erasmus na wprowadzanie ECTS otrzymywały 52 uczelnie, w tym 13 uczelni niepaństwowych. Ogólnie w ostatnich latach 120 uczelni otrzymało wsparcie finansowe na wprowadzenie systemu ECTS (w tym 17 uczelni niepaństwowych).

Obecnie wdrażanie systemu ECTS jest najpopularniejszym (po wyjazdach studentów i kadry dydaktycznej) działaniem pojmowanym w ramach kontraktów międzyuczelnianych Programu Soctares/Erasmus. W roku 2001/2002 53 uczelnie będą nadal otrzymywały grant na wdrażanie tego systemu.

Mobilność studentów i kadry naukowej

Polskie uczelnie aktywnie uczestniczą w realizacji komponentu ERASMUS w Programie SOCRATES (http://www.socrates.org.pl/), adresowanego do potencjalnej grupy odbiorców, jakimi są uczelnie państwowe (około 100) oraz 136 uczelni niepaństwowych. W roku akademickim 1998/99 46 uczelni zawarło kontrakty z uczelniami partnerskimi i w wymianie uczestniczyło ok. 700 nauczycieli akademickich oraz ok. 1.500 studentów. W następnym roku akademickim kontrakt zawarło już 74 uczelni i do wymiany zgłoszono ok. 1.500 nauczycieli i 3.200 studentów. W roku akademickim 2000/2001 liczba kontraktów wzrosła do 100 a liczba studentów odbywających częściowe studia zagraniczne wyniosła już 4.700.

Jakość kształcenia

Zapewnienie odpowiedniej jakości kształcenia to najpoważniejsze zadanie jakie stanęło przed środowiskiem akademickim oraz Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu już na początku przemian ustrojowych i społecznych. Państwowe uczelnie uwolnione z odgórnie, na szczeblu rządowym, ustalanych limitów naboru na studia wprowadziły politykę szeroko otwartych drzwi i same zaczęły decydować o liczbie przyjętych studentów. Od 1992 r. rozpoczął się proces dynamicznego rozwoju sektora uczelni niepaństwowych. W rezultacie zmian zapoczątkowanych z początkiem lat dziewięćdziesiątych współczynnik skolaryzacji wzrósł z 12% do 40,8%. Te uwarunkowania zdecydowały o konieczności wprowadzenia wewnętrznych systemów zapewnienia jakości kształcenia oraz budowania środowiskowych (w ramach typów uczelni) systemów akredytacji. Działania uczelni miały charakter dobrowolny i nie rodziły sankcji prawnych.

Zgodnie z ustawą o szkolnictwie wyższym z 1990 r. pewne funkcje związane z oceną jakości kształcenia wykonywała Rada Główna Szkolnictwa Wyższego, niezależny, pochodzący z wyborów organ akademicki. Do kompetencji Rady Głównej należało, między innymi, określanie wymagań kadrowych niezbędnych dla prowadzenia przez uczelnię danego kierunku studiów, ustalanie wykazu kierunków studiów, ustalanie minimalnych wymagań programowych oraz ustalanie warunków, które musi spełnić uczelnia, aby wydawać dyplomy ukończenia studiów wyższych. Ponadto Rada Główna opiniowała wnioski o utworzenie nowych uczelni, a w odniesieniu do uczelni niepaństwowych opiniowała wnioski o uruchomienie kierunku studiów oraz o podniesienie poziomu kształcenia z zawodowego na magisterski. Niezależnie od wymienionych działań Rada Główna przeprowadziła pilotażowe oceny poziomu kształcenia na kilku wybranych kierunkach studiów.

Z dniem 1 stycznia 2002 r. rozpoczęła działalność Państwowa Komisja Akredytacyjna, obejmująca swym działaniem całe wyższe szkolnictwo cywilne, zarówno państwowe jak i niepaństwowe, w tym również wyższe szkoły zawodowe. Komisja składa się z członków powołanych przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu spośród kandydatów zgłoszonych przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego oraz senaty uczelni. Kandydatów do Komisji zgłaszać mogą również stowarzyszenia naukowe, zawodowe, twórcze oraz organizacje pracodawców. Opinie Państwowej Komisji Akredytacyjnej są podstawą dla decyzji Ministra w sprawie przyznania uprawnień do prowadzenia studiów wyższych, ich zawieszania lub cofania. Do zadań Komisji należy również opiniowanie wniosków o utworzenie nowych uczelni oraz utworzenie przez uczelnię filii lub wydziału zamiejscowego.

Europejskie standardy kształcenia

Obecnie około 110 tys. studentów z krajów UE studiuje poza granicami swoich krajów. W roku akademickim 2001/2002 studiowało w Polsce około 1300 studentów z zagranicy. W najbliższym czasie konieczne będzie dostosowanie krajowych standardów nauczania do wymogów wynikających z wymagań kwalifikacyjnych obowiązujących dla zawodów tzw. regulowanych w krajach UE. Działanie to ma zagwarantować wszystkim osobom podejmującym studia w Polsce (najczęściej II stopnia), że kwalifikacje tu uzyskane będą porównywalne z kwalifikacjami możliwymi do zdobycia w innych krajach UE i pozwolą absolwentom na podjęcie pracy w dowolnym kraju.

Kształcenie bez granic

W Deklaracji Praskiej pojawił się termin "kształcenie bez granic" (transnational education, borderless education), który odnosi się do usług edukacyjnych na poziomie wyższym, z tym, że odbiorca usług znajduje się w innym kraju niż instytucja oferująca lub instytucja nadzorująca kształcenie (wydająca dyplom). Schemat takiej działalności, którą również zakłada wspomniany wcześniej prezydencki projekt prawa o szkolnictwie wyższym, może polegać m.in. na:

• przekazaniu uprawnień do prowadzenia studiów innej uczelni, przy czym uczelnia przekazująca uprawnienia "firmuje" swoim autorytetem i dokumentami - często dyplomami - działania innej uczelni,
• stworzeniu wspólnego programu studiów realizowanego w obu uczelniach,
• świadczeniu usług edukacyjnych przez uczelnię firmującą w systemie kształcenia na odległość.

Kształcenie poza granicami, jako jeden ze sposobów realizacji idei internacjonalizacji kształcenia, przyczynia się do zwiększenia możliwości kształtowania indywidualnych ścieżek studiowania, stymulując przy tym rozwój nowych technik kształcenia. Z punktu widzenia Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego rozwój różnych form kształcenia poza granicami stwarza szansę eksportu usług edukacyjnych poza Europę, lecz jednocześnie tworzy konkurencję ze strony instytucji pozaeuropejskich świadczących usługi edukacyjne. Nie ma na razie doświadczeń związanych z akceptowaniem wykształcenia uzyskanego tą drogą - zarówno w kraju zamieszkania studenta, jak też poza granicami, w szczególności w kraju, w którym funkcjonuje uczelnia wydająca dokumenty ukończenia studiów.

 strona do druku